Extramuralisering

Extramuralisering betekent letterlijk ‘buiten de muren brengen’. Wij verstaan hieronder de verschuiving van het wonen in een instelling naar een vorm van wonen waarin de cliënt zoveel mogelijk zelfstandigheid behoudt. Het gaat hierbij om mensen met beperkingen van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard, chronisch zieken en kwetsbare ouderen. Zij zoeken samen met medewerkers van de instelling een geschikte plek om te wonen en bepalen zelf welke zorg en begeleiding zij daarbij nodig hebben.

Deelnemen aan de samenleving

Enkele decennia geleden hadden mensen met zwaardere lichamelijke handicap nog weinig te kiezen als het ging om de plek waar zij woonden en zorg ontvingen. Doorgaans verbleven zij in instellingen aan randen van dorpen en steden of nog verder verwijderd van de bewoonde wereld.
Inmiddels weten we dat de zorginstelling voor hen niet altijd de ideale plaats is. Logisch eigenlijk: ook mensen met een intensieve zorgbehoefte willen een zichtbare plek in de samenleving en regie over hun eigen leven. Dit inzicht vormt de achtergrond van het proces dat extramuralisering wordt genoemd. Omdat mensen door extramuralisering meer deelnemen aan de samenleving, spreken we ook wel van vermaatschappelijking.

Waarom deze webpagina’s
Inmiddels bestaat binnen onze organisatie veel kennis op het gebied van extramuralisering. Deze kennis is voornamelijk afkomstig van het voormalige Amstelrade, voorheen een intramurale instelling en geroemd om haar expertise. Graag delen wij deze expertise met anderen. Wij denken hierbij aan andere organisaties binnen de gezondheidszorg, aan woningcorporaties, patiëntenorganisaties en overheden, maar ook aan onze cliënten en hun familie. Op deze webpagina’s kunt u meer lezen over de visie, de werkwijze en diverse succesvolle projecten.

Visie op extramuralisering

De OsiraGroep gelooft dat extramuralisering alleen goed kan gaan, als dit met de grootste zorgvuldigheid wordt voorbereid en begeleid. Ook na de verhuizing moet de begeleidende zorginstelling passende ondersteuning kunnen garanderen bij de cliënt thuis. Deze ondersteuning kan variëren van hulp bij dagelijkse handelingen of bijvoorbeeld het invullen van formulieren, tot ondersteuning bij het onderhouden van contacten en het vinden van werk of activiteiten.

Verantwoordelijkheid
Het realiseren van een passend pakket van wonen, zorg en welzijn is de verantwoordelijkheid van woningcorporaties, zorginstellingen, zorgkantoren en verzekeraars, gemeenten en cliënten zelf.

Bouw: oud of nieuw
Woningen zijn niet zomaar geschikt voor mensen met een beperking. Denk aan de ruimte die nodig is met een rolstoel te kunnen draaien, aan een alarm-intercomsysteem of omgevings besturing waarmee bijvoorbeeld licht, deuren en gordijnen op afstand worden bediend. Ook de gebouwen waarin de woningen gevestigd zijn, moeten aan bepaalde eisen voldoen, bijvoorbeeld in verband met een eventueel zorgsteunpunt, een paramedisch centrum, een restaurant of een centrale ontmoetingsruimte.
Soms zullen bestaande woningen en gebouwen op de gestelde eisen worden aangepast. Vaker echter zullen de gevraagde aanpassingen worden vertaald in nieuwbouwprojecten, met een bijbehorend programma van eisen voor aannemers en installateurs. Zorgorganisaties zelf zullen met de bouwwereld in gesprek moeten gaan.

Indicatie
Bouw en indicatie zijn nauw met elkaar verbonden. Immers: aannemers moeten al in een vroeg stadium van de bouw rekening houden met de wensen van een groep cliënten én met de zorgbehoefte van elk van de cliënten afzonderlijk.
In veel gevallen zullen cliënten zelf een indicatie moeten aanvragen bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Het voormalige Amstelrade heeft voor elke cliënt een indicatierapport samengesteld met daarin een onderbouwd rapport met daarin het benodigde aantal zorguren en de gewenste aanpassingen aan de woning. Op basis hiervan kon het CIZ een indicatie afgeven.

De voorbereiding

Voor zorgaanbieders die willen extramuraliseren is een goede voorbereiding van groot belang. Daarbij onderscheiden wij de volgende onderwerpen:

Bouw en adaptatietechniek
Bouw- en adaptietechniek is een overeenkomst met woningcorporatie en gemeente.
Aannemers houden per locatie - als het goed is - rekening met de wensen en behoeften van elke individuele cliënt. Bijvoorbeeld als het gaat om de hoogte van het aanrecht, de plaats van lichtbedieningen of de indeling van de badkamer. Vaak zijn daarbij ook meer verfijnde aanpassingen en technische hulpmiddelen voor nodig zoals automatische deuren, licht dat op geluid reageert of een monitor waarmee mensen aan de voordeur te zien zijn.
Deze aanpassingen zijn het werkgebied van de adaptatietechnicus. Tijdens de ontwerpfase vertaalt de adaptatietechnicus, in nauw overleg met de ergotherapeut, de hulpvraag van de cliënt naar technische oplossingen. Hij bemiddelt tussen de cliënt en aannemers, leveranciers en installateurs. Later biedt hij ondersteuning bij het aanbrengen van technische voorzieningen. En na de verhuizing blijft hij met cliënten in contact over eventuele nieuwe aanpassingen of reparaties.

Training van cliënten
Wassen, koken, boodschappen doen. Cliënten komen na de verhuizing in een geheel nieuwe wereld terecht. Een wereld die nieuwe kansen biedt, maar ook nog onbekende vaardigheden verlangt. Vaak zullen cliënten training nodig hebben om zich deze vaardigheden eigen te maken. Er zijn enkele relevante groepstrainingen ontwikkeld, onder andere op het gebied van:

 




 

• praktische vaardigheden (kleding wassen, gebruik van huishoudelijke apparatuur)
• opkomen voor jezelf
• sociale vaardigheden
• zelfverdediging
• deelname aan verkeer en gebruik van openbaar vervoer

Het doel van de trainingen is de cliënt weerbaar te maken in de maatschappij en hun zelfstandigheid te vergroten. Ook individueel kunnen cliënten worden getraind, bijvoorbeeld om te leren koken of budgetteren. Zo mogelijk worden de vaardigheden in het dagelijks leven geoefend.

Familie erbij betrekken
Het weggaan uit de vertrouwde instelling kan angst, spanning en weerstand oproepen bij cliënten en familie. Concrete informatie kan al een hoop van die spanning wegnemen. Belangrijk is, dat betrokkenen zich kunnen voorstellen wat de verhuizing voor hen betekent. Met een informatiebijeenkomst kunnen veel mensen tegelijkertijd worden bereiken. Het gebruik van videobeelden en foto’s daarbij is aan te raden. Daarnaast moeten goed geïnformeerde medewerkers de cliënten ook apart te woord kunnen staan. Het meest overtuigend is vaak de bouwlocatie zelf. Zodra deze veilig en rolstoeltoegankelijk is, zou u er met cliënten en familie een kijkje kunnen nemen.

Begeleiding van cliënten
Cliënten die jarenlang in een instelling hebben gewoond, hebben naast de nodige zorg veelal speciale begeleiding nodig om zelfstandiger te kunnen leven. De OsiraGroep heeft hiervoor ambulant woonbegeleiders in dienst. De ambulant woonbegeleider heeft een grote rol in het voorbereiden van de verhuizing en is ook daarna hét aanspreekpunt voor de cliënt.

De taken van de ambulant woonbegeleider zijn onder andere:

• helpen bij het aanvragen van zorg, vervoer en ondersteuning
• helpen bij het invullen van formulieren en het regelen van financiën
• gesprekken voeren over de toekomst, doelen formuleren
• helpen bij het aanleren van nieuwe vaardigheden, vaak samen met het activiteitencentrum of de ergotherapeut
• inventariseren van mogelijkheden rond werk en dagbesteding
• emotionele ondersteuning

Ambulant woonbegeleiders werken volgens (een aanpassing op) de methodiek Hooi op je vork. Voor meer informatie over deze methodiek, kijk op Hooi op je vork. 

Praktische zaken rond de verhuizing
Bij elke verhuizing komen naast emotionele ook veel praktische zaken kijken. Als meerdere cliënten tegelijk verhuizen kan dat tijdelijk een groot beroep doen op medewerkers. Aan te bevelen is daarom een helder stappenplan voor acties als:

• helpen van de cliënt bij het opruimen en inpakken van spullen
• regelen van een verhuizer
• inventariseren van wensen rond inrichting en hulpmiddelen
• aanvragen doen bij diverse instanties
• zoeken van nieuwe huisarts
• sturen van adreswijzigingen
• passend afscheid (laten) nemen
• kopen van nieuwe spullen
• inrichten van en klussen in de woning
• inschrijven in bevolkingsregister
• afspraken maken over zorg en begeleiding

Gevolgen voor medewerkers

Extramuralisering heeft grote gevolgen: niet alleen voor cliënten maar ook voor medewerkers. De veranderingen zullen per organisatie verschillend zijn, maar over het algemeen zal gelden:
 

• Verpleegkundigen en ziekenverzorgenden bezoeken voortaan de cliënten aan huis, vanuit zorgsteunpunten in de wijk
• Paramedici werken niet langer in de instelling maar vanuit een paramedisch centrum. Zij bezoeken cliënten thuis of ontvangen hen in het centrum
• Medewerkers van het activiteitencentrum krijgen een grotere rol bij het trainen van cliënten in vaardigheden voor zelfstandig wonen
• De medische dienst en de arts van de instelling zullen hun taken overdragen aan de huisarts in de wijk
• De technische dienst zal zijn taken zien verdwijnen. De servicedienst van de woningcorporatie en de rolstoelfirma van de gemeente neemt haar taken over. Wel zal zo mogelijk adaptatietechniek bij cliënten thuis worden geleverd
• De linnenkamer komt zonder werk; de cliënt doet zelf de was of roept hiervoor de huishoudelijk verzorgende
• Centrale keukens zullen met de tijd sluiten. De maaltijden worden op de verschillende locaties naar de wens van de cliënt aangeleverd. Sommige cliënten zullen zelf gaan koken

Sociaal plan
Voor medewerkers van de medische dienst, technische dienst, linnenkamer en keuken kunnen de veranderingen een bedreiging vormen voor hun baan. Een instelling die wil extramuraliseren zal dan ook een sociaal plan moeten opstellen ter bescherming van zijn medewerkers. Het voormalige Amstelrade heeft haar sociaal plan opgesteld in samenwerking met AbvaKabo, FNV, Nu ’91, CNV en FBZ.

Scholing
Veranderingen worden niet altijd met vreugde begroet. Voor directie en management van de zorginstelling is het - mede om die reden - belangrijk ook medewerkers tijdig te betrekken in de plannen rond extramuralisering. Scholing van medewerkers maakt deel uit van een goede voorbereiding.

Vrijwilligers
Vrijwilligers zorgen in veel organisatie voor extra warmte en ruggengraat. Hun aandeel mag, ook tijdens en na de verhuizing van cliënten, niet worden onderschat. Amstelrade kende intramuraal ruim 200 vrijwilligers; zij hebben allen een begeleidingstraject aangeboden gekregen. Velen van hen zijn nu in één van de Amstelradelocaties actief.

Ondersteund wonen

Het voormalige Amstelrade geldt als expert op het gebied van extramuralisering. In Amstelrade te Amstelveen woonden tot 1998 zo’n 110 cliënten vanaf 18 jaar met een lichamelijke of meervoudige handicap of met niet-aangeboren hersenletsel.
Vanaf 1998 is het traject van extramuralisering ingezet en per 2008 is Amstelrade als intramurale instelling opgehouden te bestaan. Sindsdien bieden medewerkers van OsiraGroep diensten en activiteiten in locaties voor Ondersteund wonen 

Meer info

Extramuralisering is een lang en ingewikkeld proces. Aan elke zorgorganisatie zal dit proces specifieke eisen stellen. Met deze webpagina hopen wij veel van uw algemene vragen te hebben beantwoord. Wilt u meer weten of bent u geïnteresseerd in één van de locaties voor ondersteund wonen, dan kunt u ons bellen of mailen.
Op aanvraag verzorgen wij rondleidingen in onze Amstelradelocaties, presentaties en publicaties in vaktijdschriften. Tevens werken wij op verzoek mee aan interviews, documentaires en onderzoeken.